ปลั๊กไฟฟ้า สายดิน เรื่องที่ทุกคนควรรู้เพราะมันมีมาตรฐาน

[tiger]

ปลั๊กไฟฟ้า สายดิน เต้าเสียบ 3 รู เรื่องที่ทุกคนควรรู้เพราะมันมีมาตรฐานบังคับ ถ้าใช้ไม่ถูกขั้วอาจมีไฟรั่วให้ตกใจได้

[OLE MT#12]

ใช่แล้วครับ ปลั๊กไฟฟ้าที่เราเสียบอยู่ทุกวันมันมีเรื่องที่เราน่ารู้เพราะมันมีมาตรฐานของมันว่ารูไหนมีไฟรูไหนไม่มีไฟ

จากประสบการทำงานของผมที่ทำหน้าที่อบรมและติดตั้งเครื่องมือที่สำคัญมาหลายอย่าง แก้ปัญหา

เครื่อง automate มาก็มากมาย ใช้คอมพิวเตอร์มาก็หลายสิบปี ผมคิดว่ามาตรฐานปลั๊กไฟฟ้าในประเทศไทยเราคือปัญหาหนึ่งที่พบว่าเป็นสาเหตุของปัญหาในเครื่องมือของโรงพยาบาลและห้องปฏิบัติการหลายแห่ง รวมถึงเป็นปัญหาด้านความปลอดภัยด้วย คุณเคยสังเกตไหมว่าเวลาเราใช้คอมพิวเตอร์แบบตั้งโต๊ะหรือเครื่องพริ๊นเตอร์บางทีเราเอามือหรือแขนเผลอไปโดนเข้ารู้สึกว่าโดนไฟฟ้าช๊อต และทำให้ตกใจอยู่บ่อยๆ ยิ่งถ้าเป็นผมนี่ก็ไม่ได้เลยเพราะผมไวต่อกระแสไฟฟ้ามากใกล้ไม่ได้เลนครับ โดนช๊อตอยู่บ่อยๆ
ถือว่าปลั๊กไฟฟ้าเป็นเรื่องน่าู้นะครับ แต่พอดีตอนนี้ผมยังไม่มีรูป รับปากว่าจะเขียนรายละเอียดมาให้ดูกัน จะได้ใช้งานได้อย่างถูกต้อง

[OLE MT#12]

ตั้งประเด็นว่า ปลั๊กไฟฟ้า สายดิน มาตรฐานสำหรับเครื่องมือแพทย์และห้องแล็บ

ใครมีข้อมูลหรือมีความรู้ก็มาแบ่งปันเพื่อนฝูงกันบ้างนะครับ

[OLE MT#12]

ปลั๊กไฟมาตรฐานที่ควรใช้กับเครื่องมือแพทย์ เครื่องมือแล็บ เครื่องมือวิเคราะห์ เครื่องคอมพิวเตอร์

มีหลายคนเคยถามว่าทำไมเวลาเราเอาท้องแขนหรือแม้กระทั่งเอามือไปสัมผัสโดนคอมพิวเตอร์หรือพริ๊นเตอร์ทำไมมันมีไฟช๊อตให้เราตกใจอยู่บ่อยๆ
สงสัยว่าติดตั้งเครื่องมือในห้องปฏิบัติการโดยเฉพาะจำพวกเครื่องตรวจวัดวิเคราะและได้ค่าเป็นดิจิตอล เช่น Cells Counter, Photometer, Chemistry analyzer ทำไมค่ามันไม่นิ่ง หรือทำการตรวจวัดซ้ำแล้วมันได้ค่าต่างกันมากเหลือเกิน
เคยสังเกตไหมว่ารูของเต้าเสียบปลั๊กไฟมันมีขั้ว 2 รูนั้นมันมีขนาดต่างกัน สงสัยว่ามันต่างกันอย่างไร
เครื่องมือหรือเครื่องใช้ไฟฟ้าประเภทไหนบ้างที่จำเป็นต้องใช้สายดิน

จริงๆแล้วเรื่องของปลั๊กไฟฟ้าเป็นเรื่องที่มีมาตรฐานนะครับ ไฟฟ้าที่เราใช้ตามบ้านมันเป็นไฟฟ้ากระแสสลับ ที่เราใช้กันเป็นเฟสเดียวคือมีสายวิ่งจากการไฟฟ้าเข้ามาที่บ้านหรือสำนักงานเราแค่ 2 เส้น นี่คือไฟฟ้ากระแสสลับแบบ 1 เฟส 220 โวลต์ครับ นั่นคือถ้าเอามิเตอร์วัดไฟฟ้าที่ปลั๊กไฟภายในบ้านจะวัดได้ค่าประมาณ 220-230 โวลต์ ก็ถือว่าปกติครับ โดยทั่วไปในเมืองไทยเราไม่ค่อยคำนึงถึงขั้วของไฟฟ้ากระแสสลับกันซักเท่าไหร่ เพิ่งจะมาดูกันก็ตอนที่การไฟฟ้าเขากำหนดให้อาคารที่สร้างใหม่ต้องต่อสายดินภายในอาคารเป็นมาตรฐาน คนทั่วไปมักเข้าใจผิดคิดว่าปลั๊กไฟฟ้ากระแสสลับไม่มีขั้วเนื่องจากเสียบด้านไหนเครื่องใช้ไฟฟ้ามันก็ทำงานได้ เช่น เสียบพัดลม หรือเสียบเตารีด ด้านไหนมันก็สามารถใช้งานได้เหมือนกัน เลยไม่มีใครใส่ใจว่าที่รูเสียบปลั๊กทั้งสองรูนั้นมันมีลักษณะต่างกัน
อันดับแรกเรามาดูลักษณะหน้าตาของเต้าเสียบปลั๊กไฟฟ้าแบบมาตรฐานกันก่อน

ตัวอย่างเต้าเสียบปลั๊กไฟฟ้าแบบมาตฐานที่มี 3 รู คือ Line - Neutral - Ground
ปลั๊กไฟที่ใช้กับเครื่องมือแพทย์ เครื่องมือแล็บ

ตัวอย่างปลั๊ก.jpg (34.4 KiB) เปิดดู 3818 ครั้ง

รูปที่เห็นเป็นตัวอย่างเต้าเสียบปลั๊กไฟฟ้าแบบมาตรฐานชนิดมีสายดิน โดยใน 1 ชุดจะมี 3 รู คือ
1. Line (L : Hot) รูแคบ รูนี้เป็นรูที่ต่อกับสายไฟที่มีกระแสไฟฟ้าวิ่งมาจากโรงงานไฟฟ้า ถ้าเอาไขควงวัดไฟเช็คที่รูนี้จะมีไฟสว่างขึ้น หมายถึงถ้าเอามือจับไฟที่รู้นี้ช๊อดตเราแน่ๆ
2. Neutral (N) รูกว้าง รูนี้เป็นรูที่ต่อกับสายไฟที่วิ่งกลับไฟยังโรงงานงานไฟฟ้าหรือกลับไปที่หม้อแปลงไฟฟ้าที่เป็นแหล่งส่งไฟฟ้ามาที่ปลั๊กนี้ รูนี้ถ้าวัดด้วยไขควงวัดไฟจะไม่มีไฟติด ก็คือรูนี้ไม่มีไฟนั่นเอง
3. Ground (GND) หรือสายดิน รูข้าง รูนี้เป็นสายที่ต่อไว้กับทุ่นโลหะที่ตอกลงไปใต้ดินตามมาตรฐานเพื่อใช้เป็นสายดินของอาคาร

เมื่อเอาไขควงวัดไฟเช็คดูที่รูแคบจะต้องมีไฟสว่างแสดงว่าเป็นสาย Line : L
ปลั๊กไฟที่ใช้กับเครื่องมือแพทย์ เครื่องมือแล็บ

ปลั๊กวัดไฟ.jpg (34.87 KiB) เปิดดู 3809 ครั้ง

เห็นหรือยังครบว่ารูทั้งสองของปลั๊กไฟฟ้ากระแสสลับมันมีคุณสมบัติทางไฟฟ้าไม่เหมือนกัน เขาจึงผลิตเต้าเสียบปลั๊กไฟฟ้ามาให้มีลักษณและขนาดของรูต่างกัน เพื่อให้เป็นมาตรฐานเดียวกัน ไม่ใช่เฉเพาะเต้าเสียที่มี 3 รูนะครับที่เป็นแบบนี้ เต้าเสียบที่มี 2 รูแบบไม่มีสายดินก็ต้องเป็นลักษณะแบบเดียวกันนี้ด้วย ถ้าอันไหนมีรูเหมือนกันทั้งสองข้างแสดงว่าผลิตมาไม่มาตรฐานซึ่งก็มีเห็นอยู่บ้างก็พวกของปลอมที่ผลิตเลียนแบบยี่ห้ออื่นหรือของจีนแดงที่ขายถูกๆ อันนี้ไม่แนะนำให้ใช้นะครับ

[OLE MT#12]

แล้วปัญหามันเกิดขึ้นเพราะอะไร

โดยทั่วไปช่างที่ไปรับงานเดินสายไฟภายในอาคารจะไม่ค่อยเข้าใจว่าปลั๊กมันมีมาตรฐานให้ต่อสายตามแบบขั้วที่กำหนดไว้เ่ท่านั้น แต่ช่างที่รับเหมาช่วงอาศัยแบบพลพรรครักจำอาศัยความชำนาญและคิดว่ามีประสบการณ์ก็รับงานทำเลย ผลปรากฏว่าช่างจำนวนไม่น้อยเสียบสายไฟเข้าผิดขั้วปัญหาจึงเกิดขึ้นกับเครื่องใช้ไฟฟ้าบางอย่าง
เรามาดูกันนะครับว่าเต้าเสียบปลั๊กไฟฟ้าเขากำหนดมาตรฐานไว้หรือเปล่า

ด้านหลังเต้าเสียบปลั๊กไฟฟ้าที่กำหนดไว้ว่ารูไหนให้ต่อสาย Line เข้า รูไหนให้ต่อสาย N เข้า

ปลั๊กด้านหลัง.jpg (36.2 KiB) เปิดดู 3796 ครั้ง

จะเห็นว่าผู้ผลิตปลั๊กไฟเข้าก็ระบบุไว้อย่างชัดเจนด้านหลังของเต้าเสียบปลั๊กไฟฟ้าว่าให้ต่อยสาย L เข้ารูไหน สาย N ต่อเข้ารูไหน แต่ก็ขึ้นอยู่กับช่างล่ะครับว่าจะใส่ใจหรือเปล่า อันนี้เจ้าของอาคารคงต้องตรวจสอบด้วยนะครับ วิธีการที่ง่ายที่สุดคือใช้ไขควงวัดไฟวัดดูตามปลั๊ก รูแคบต้องมีไฟติด ส่วนอีกรูคือรูกว้างต้องไม่มีไฟติด ติดทั้งสองรู หรือดับทั้งสองรูก็ไม่ได้นะครับ บางทีช่างอาจจะเถียงเราว่าเขาเดินไฟหากินมามากแล้วไม่เห็นจำเป็นต้องดูขั้วเลย ก็ให้พลิกด้านหลังปลั๊กให้เขาดูเหมือนในรูแล้วกันครับ ถ้ามันไม่มีความหมายอะไรเขาจะกำหนดให้มันยุ่งยากขึ้นมาทำไมกัน

[OLE MT#12]

เกิดอะไรเมื่อเต้าเสียบปลั๊กไฟผิดขั้ว หรือเสียบปลั๊กกลับขั้ว

ในเครื่องใช้ไฟฟ้าทั่วไปเช่น เตารีด พัดลม กระติกน้ำร้อน การเสียบปลั๊กกลับขั้วหรือเต้าเสียบผิดขั้วจะไม่มีผลอะไรให้เราเห็นได้ แต่ที่เห็นได้ชัดก็คือคอมพิวเตอร์ และอุปกรณ์ต่อพ่วง ถ้าเสียบปลั๊กกลับขั้วผิดขั้ว และไม่ได้ต่อสายดิน เมื่อเราเอามือจับตัวถังเครื่องคอมพิวเตอร์จะรู้สึกทันทีว่ามีไฟรั่วออกมาช๊อตเรา ถ้าเอาไขควงวัดไฟวัดดูจะพบว่าไฟควงมีไฟสว่างเลยทีเดียว หลายคนคงเคยเห็นปรากฏการณ์แบบนี้ ในกรณีที่เครื่องคอมพิวเตอร์ไม่ได้เสียหายอะไรสำหรับกรณีนี้เราลองถอดปลั๊กออกแล้วกลับขั้วเสียบเข้าไปใหม่แล้วลองเอาไขควงวัดไฟวัดดูจะพบว่ามันไม่มีไฟสว่างแล้ว ลองเอามือจับก็ไม่ช๊อต อันนี้แสดงว่าเกิดจากสาเหตุเต้าเสียบกลับขั้วหรือไม่ก็เราเสียบกลับขั้งเอง อย่างไรก็ตามแนะนำว่าอุปกรณ์พวกนี้ต้องต่อสายดินให้ครบนะครับเพราะถ้าวันไหนเกิดมีไฟรั่วขึ้นมาจริงๆก็ถือว่าอันตรายทีเดียว และถ้าหากเราใช้ปลั๊กแบบสามขาคือมีสายดินด้วยโดยเราไม่ได้หักขาสายดินทิ้ง และเต้าเสียบก็ต่อไว้ถูกขั้ว เราไม่มีทางจะเสียบผิดขั้วได้หรอกครับ ปัญหาเหล่านี้ก็จะไม่เกิด
การเสียบปลั๊กไฟฟ้ากระแสสลับที่ต่อไฟไว้ผิดขั้วจะมีผลกับเครื่องใช้ไฟฟ้าที่กินกระแสไฟฟ้าสูงๆ หรือพวกที่มีแหล่งจ่ายไฟแบบสวิตซ์โหมด หรือ Switching Power Supply เช่นคอมพิวเตอร์ ซึ่งการเสียบไฟผิดขั้วจะทำให้ผลของการเหนี่ยวนำของแม่เหล็กไฟฟ้าไม่เหมือนกัน และมีผลให้เกิดความต่างศักย์ไฟฟ้าผ่านไปยังตัวถังเครื่องเมื่อเราสัมผัสจึงรู้สึกว่ามีไฟช๊อดเล็กๆได้ ทั้งๆที่ตัวถังคอมพิวเตอร์นั้นไม่ได้ช๊อตหรือสัมผัสกับสายไฟฟ้าเลย และเครื่องมือแพทย์ เครื่องมือห้องแล็บ เครื่องมือวิเคราะห์หลายอย่างก็เป็นลักษณะเดียวกันนี้ และเมื่อมีแรงแม่เหล็กไฟฟ้าเหนี่ยวนำก็จะเกิดสัญญาณรบกวนต่อแผงวงจรบางอย่าง มากน้อยก็แล้วแต่สถานการณ์ของแต่ละเครื่องครับ บางเครื่องก็ไม่เห็นผลกระทบอะไร แต่บางเครื่องก็ทำให้ค่าการตรวจวัดที่ได้ไม่นิ่ง หรือ ไม่ชัดเจนก็มี วิธีแก้ไขก็ต้องเช็คดูเต้าเสียบให้ถูกขั้วและต่อสายดินให้ครบตามมาตรฐาน ขอย้ำว่าไฟต้องถูกขั้วและต่อสายดิน ถ้าไฟไม่ถูกขั้วแล้วต่อสายดิน แล้วใช้งานก็ถือว่าไม่ถูกต้องนะครับ

ที่กล่าวมาเกี่ยวกับปลั๊กไฟฟ้าคงจะพอเป็นเป็นประโยชน์กับท่านได้บ้างพอสมควร ลองใช้ความรู้เหล่านี้แก้ปัญหาและสร้างความปลอดภัยดูนะครับ ยังมีอีกหลายประเด็นที่เป็นความรู้ ถ้ามีเวลาจะเขียนมาให้อ่านอีก ...ถ้ามีคนอยากอ่าน

[maew]

สงสัยมานานแล้วว่าทำไมรูเสียบปลั๊กไฟทำไมมันไม่เท่ากัน คราวนี้รู้แล้ว มีประโยชน์มาก หามาอีกนะ

[เฉินตู]

เป็นประโยชน์มากๆครับ มีประเด็นอื่นอีกก็ดีนะครับ

[มือใหม่]

ขอบคุณมากๆครับ....ผมต้องการความรู้ในเรื่องนี้พอดี...มีประโยชน์มากๆครับ

[บุคคลทั่วไป]

เพิ่งรู้ว่าขนาดของรูปลั๊กไฟมันไม่เท่ากัน เมื่อก่อนไม่เคยสังเกต ดีครับได้ความรู้ thanks